Η τουρκική λίρα συνεχίζει να υποτιμάται δραματικά, ξεπερνώντας πρόσφατα το φράγμα των 40 λιρών ανά ευρώ. Η διαχρονική νομισματική πολιτική της Τουρκίας, που βασίζεται σε χαμηλά επιτόκια δανεισμού και αποδυνάμωση του νομίσματος, έχει ως στόχο την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτής της πολιτικής γίνονται πλέον ολοένα και πιο εμφανείς.
Από την αρχή του έτους έχει χάσει το Τούρκικο νόμισμα έναντι του Ευρωπαϊκού περίπου 10%, εξαιτίας 3 βασικών λόγων που έχουν επισημανθεί:
- Η αύξηση της φορολογίας καταθέσεων σε τουρκική λίρα στα funds της χρηματαγοράς στην αρχή της χρονιάς, έκαναν τις καταθέσεις σε τοπικό νόμισμα λιγότερο ελκυστικές, με αποτέλεσμα να ωθήσει τους επενδυτές και απλούς πολίτες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, όπως το δολάριο και οι μετοχές. Το μέτρο ωστόσο πάρθηκε για να μειωθεί το κρατικό έλλειμμα.
- Η μεγάλη αύξηση του κατώτατου μισθού 30%, από τις 17.000₺ (472€ περίπου με την ισοτιμίας στις 1/1/25) σε 22.000₺ (550€ με την σημερινή, 17/3/25), με σκοπό να αυξηθεί η μειωμένη αγοραστική δύναμη των πολιτών.
- Η τρίτη διαδοχική μείωση επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας από τέλος Δεκεμβρίου. Τον Νοέμβριο 2024 είχε καταφέρει η Τουρκία να σταθεροποιήσει κάπως τις ισοτιμίες έναντι των ξένων νομισμάτων, ενώ ο ρυθμός του πληθωρισμού άρχισε να περιορίζεται, αφού πρώτα όμως είχαν προηγηθεί αυξήσεις επιτοκίων, οι οποίες δεν αποτελούν συνηθισμένη τακτική της Τούρκικης Κεντρικής Τράπεζας. Έτσι, χωρίς να αφεθεί αρκετό χρόνος, ουσιαστικά πήραν πίσω τις αυξήσεις επιτοκίων.
Γενικά η Νομισματική Πολιτική
Η Τουρκία, υπό την ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από το 2003, γνώρισε σημαντική οικονομική άνθηση, με την ελεγχόμενη υποβάθμιση της αξίας της λίρας, κυρίως μέσω της χαλαρής Νομισματικής πολιτικής, όπου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της στρατηγικής. Όμως, τα τελευταία 10 χρόνια έχει χαθεί το μέτρο στην πολιτική αυτή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύγκριση της ισοτιμίας : το 2015, 100 ευρώ αντιστοιχούσαν σε 280₺ περίπου, ενώ σήμερα φτάνουν τις 4000₺, μια αύξηση της τάξης του 1350%. Αντίθετα, την δεκαετία 2005 με 2015, η Τουρκική λίρα υποχώρησε 55%, το οποίο ποσοστό είναι αρκετά μεγάλο αλλά φαντάζει αρκετά μικρότερο σε σχέση με αυτό που επακολούθησε την επόμενη δεκαετία.
Αντίστοιχα, ο κατώτατος μισθός στην Τουρκία αυξήθηκε σημαντικά. Το 2015 κυμαινόταν από 950₺ έως 1250₺ καθώς είχε γίνει αύξηση στη μέση της χρονιάς, με μέσο όρο τα 1100₺ (περίπου 400€ τότε). Σήμερα, ο κατώτατος μισθός ανέρχεται σε 22.000₺ (550€), δηλαδή 1900% αύξηση. Ωστόσο, η πρόσφατη αύξηση κατά 30% από τις αρχές του 2025, ανεβάζοντας τον μισθό από 17.000₺ σε 22.000₺, ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω την υποτίμηση του νομίσματος και να εξανεμίσει αρκετά την αγοραστική δύναμη των πολιτών, μέχρι το τέλος της χρονιάς.
Πληθωρισμός και Οικονομικές Συνέπειες
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους Τούρκους πολίτες είναι ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός, ο οποίος παραμένει σε υψηλά διψήφια ποσοστά. Το 2022, έφτασε το 73%, με αποτέλεσμα οι τιμές να διπλασιαστούν μέσα σε έναν χρόνο. Οι συνεχείς ανατιμήσεις έχουν μετατρέψει την καθημερινότητα των πολιτών σε αγώνα επιβίωσης, καθώς οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών αλλάζουν διαρκώς, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και καθημερινά.
Η Τουρκική Κεντρική Τράπεζα επιμένει σε αυτήν την πολιτική, με αποτέλεσμα ο πληθωρισμός να κλείσει στο 45% για το 2024, ενώ για το 2025 αναμένεται να κυμανθεί στο 32% και να μειωθεί στο 17% το 2026, εφόσον δεν υπάρξουν σημαντικές αλλαγές.
Η Ανάπτυξη και οι Κοινωνικές Ανισότητες
Παρά τη συνεχή οικονομική ανάπτυξη, ένα κρίσιμο ζήτημα παραμένει: η δίκαιη κατανομή του πλούτου. Η τουρκική κοινωνία χαρακτηρίζεται από έντονες ανισότητες και μεγάλες αντιθέσεις, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να μη μπορεί να επωφεληθεί από την ανάπτυξη. Η πολιτική της διαρκούς υποτίμησης της λίρας έχει οδηγήσει σε αύξηση των εξαγωγών, αλλά ταυτόχρονα έχει κάνει τις εισαγωγές και το κόστος ζωής δυσβάσταχτο για τους πολίτες.
Οι επιπτώσεις του COVID-19 και οι γεωπολιτικές εντάσεις, πυροδότησαν ένα ανεξέλεγκτο πληθωρισμό στην Τουρκία η οποία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Αν δεν υπάρξουν δραστικές αλλαγές στην οικονομική πολιτική που διατήρησε τόσα χρόνια, η κρίση της τουρκικής λίρας ενδέχεται να επιδεινωθεί περαιτέρω, με απρόβλεπτες συνέπειες για την οικονομία και την κοινωνία της χώρας. Και φυσικά οι επιπτώσεις θα φτάσουν και εμάς, όντας γείτονες και σημαντικοί εμπορικοί εταίροι.
Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα αυτά τα χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες και τακτικές ώστε να περιοριστεί η ραγδαία πτώση της λίρας. Όμως, το πιο ανησυχητικό είναι η Εξάντληση συναλλαγματικών αποθεμάτων. Μια χώρα με περιορισμένο εθνικό ή ανίσχυρο νόμισμα, είναι απαραίτητο να υπάρχουν ξένα συναλλάγματα σαν αποθέματα ασφαλείας για τυχόν στήριξη του τοπικού νομίσματος. Όμως, η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν δαπάνησε ήδη μεγάλα ποσά από τα συναλλαγματικά αποθέματα για τη στήριξη της λίρας, μειώνοντάς τα σε ανησυχητικά επίπεδα, και περιορίζοντας την νομισματική ασφάλεια της χώρας στο μέλλον.
